Podsumowując rozważania, pragnąłbym zaapelować zarówno do młodych małżeństw, jak i do teściów. Włóżcie uczciwy trud w budowanie prawidłowej relacji, po­przedzone prawdziwym i do końca przeprowadzonym odejściem dzieci z domu. To odejście jest warunkiem koniecznym do budowy nowej jakości, odrębnej rodziny. Jest nakazane przez samego Stwórcę, który nie tylko pragnie szczęścia swego stwo­rzenia, ale nieomylnie wie, co jest dla niego najlepsze.

Rodzice, jeżeli naprawdę pragniecie szczęścia swoich dzie­ci, to pozwólcie i pomóżcie im odejść z domu rodzinnego. Po­móżcie im ponadto swoją postawą i zachowaniem wypełniać Boże przykazanie „Czcij ojca swego i matkę swoją".

Młodzi małżonkowie, spróbujcie pokochać swych teściów nawet wtedy, gdy trudno ich wam polubić. Uwierzcie, że wasz stosunek do teściów – rodziców współmałżonka istotnie, choć często niepostrzeżenie wpłynie na wasze relacje małżeńskie. Jeżeli chcecie budować piękną komunię małżeńską na wzór, jak mówi Jan Paweł II, „komunii Osób Boskich", to musicie wzbudzić w sobie prawdziwą życzliwość i troskę o dobro, czyli miłość do teściów. Jeżeli nawet trudno jest wam uznać, że czwarte przykazanie Boże po „złączeniu się w jedno ciało" obejmuje również teściów, to uznajcie chociaż, że z pewnością nie przestaje ono obowiązywać rodzonego dziecka. Zauważcie, że będąc odpowiedzialnymi za zbawienie współmałżonka, po­winniście mu pomóc wypełniać przykazania. O ileż łatwiej będzie małżonkowi czcić ojca i matkę, gdy wy będziecie go w tym praw­dziwie wspierać. Pomyślcie! A sami dojdziecie do wniosku… że:

Warto pokochać teściową!… I teścia też!

Wspomniałem wcześniej, jak synowa wspierała teścia, który rzucał palenie papierosów. Wielokrotnie spotykałem się z sy­tuacją prawdziwej troski i wspierania teściowej przez zięcia, zwłaszcza gdy była osamotniona po śmierci męża czy odejściu męża z rodziny. Często zięć funkcjonuje wówczas jako najważ­niejszy mężczyzna, co daje mu dużo satysfakcji i stosunki z te­ściową układają się bardzo dobrze.

Niedawno spotkałem się z zupełnie niezwykłym przypad­kiem. Oto zięć zaangażował się w leczenie teścia alkoholika. Teść, któremu, jak to często w takich razach bywa, zawsze brakowało pieniędzy, czasem nawet na elementarne potrzeby życiowe, próbował pożyczać od zięcia. Zięć, dobrze sytuowany, pożyczał pieniądze (nawet licząc się z nieoddaniem), ale sta­wiał warunki. Najpierw poradnia antyalkoholowa, potem uczest­nictwo w spotkaniach AA, a nawet (choć może to wzbudzić kontrowersje) warunkiem kolejnej pożyczki stała się spowiedź wielkanocna. Cierpliwie i konsekwentnie działając, doprowa­dził do tego, że teść przestał pić i powrócił na łono Kościoła katolickiego. Wygląda to na opowieść z bajki, na cud. Tak, lecz zdarzyło się to w rzeczywistości. A więc cuda się zdarzają i nie ma tak beznadziejnych sytuacji, by nie było można przynaj­mniej modlić się o cud. Właśnie modlitwa pozostaje rodzicom i teściom, gdy ich dorosłe dzieci podejmują życiowo złe decy­zje… Znowu nasuwa się skojarzenie ze świętą Moniką, która długimi latami modliła się o zejście ze złych dróg i o nawróce­nie syna, późniejszego świętego Augustyna.

Rodzice wychowując swoje dziecko, powinni wychować je do miłości. Dla większości wybraną drogą realizacji miłości w życiu jest małżeństwo. Tak więc wszystkie cechy potrzebne w życiu małżeńskim, wpojone i – w dobrym sensie tego słowa – przećwiczone w trakcie wychowania dziecka, są wspaniałym posagiem, darem rodziców na rzecz jego małżeństwa. Poza tym rodzice w procesie wychowania powinni zaszczepić w dziecku ducha samowychowania, który jest niezbędny do osiągnięcia dojrzałości, a co za tym idzie – szczęścia w życiu, a w małżeń­stwie w szczególności. Rodzice ucząc słowem i przykładem, powinni uzdolnić swe dziecko do mądrych wyborów życio­wych. Jednym z najważniejszych jest wybór małżonka. Z całą odpowiedzialnością twierdzę, że nie byłoby większości roz­wodów, gdyby młodzi sami byli bardziej dojrzali i podejmowa­li dojrzałe i mądre decyzje matrymonialne. Rodzice ucząc dziecko podejmowania decyzji, tracą jednak prawo decydo­wania za dziecko w dorosłych sprawach jego życia. Mogą pró­bować pomagać patrzeć obiektywniej, otwierać zaślepione oczy zakochanemu dziecku na wybranka jego serca. Po ślubie jednak pozostaje im jedynie wspierać trwałość małżeństwa ich dziecka.

Znam bardzo wiele pozytywnych przykładów, kiedy teścio­wie tak pokochali synową czy zięcia, że w chwilach konfliktów bronią ich i usprawiedliwiają przed swym rodzonym dziec­kiem. Ważnym zadaniem rodziców jest odesłanie swego dziec­ka z powrotem do małżonka, gdy przyjdzie do nich, skarżąc się na swój małżeński los. Jest to szczególnie trudne dla matki, która w naturalnym odruchu uczuciowym chciałaby utulić w bólu swoje dziecko. Szczególnie gdy np. synowa jest od po­czątku nie w pełni akceptowana, teściowej cisną się same na usta słowa: „A widzisz, nie mówiłam, ona jest okropna, wróć do mamusi". Rzecz jasna, skutki takiego mówienia bywają zwykle opłakane (dosłownie!). Nierzadko bywa, że dom teściów jest pięknym, pociągającym wzorem miłości rodzinnej, której zięć czy synowa nie zaznali we własnym domu rodzinnym. Wspo­mniałem już sytuację, kiedy przyszły zięć podjął radykalną pracę nad sobą, by móc założyć rodzinę, jaką zachwycił się, przycho­dząc do domu przyszłych teściów.

Kolejny przykład z życia. Matka trójki dzieci wychowywała je samotnie po przedwczesnej śmierci męża. Najmłodszy syn, jedyny mężczyzna w domu, został osierocony jako 10-letni chłopiec. Matka i starsze siostry bardzo go kochały, próbując rekompensować brak ojca. Lecz oto młody mężczyzna przypro­wadza do domu wybrankę swego serca. Zakochany po uszy i kompletnie zaślepiony. Słowo „zauroczenie" oddaje dobrze jego ówczesny stan, jakby ktoś na niego urok rzucił. Obie sio­stry i matka niezależnie od siebie orzekły: „To nie jest kobieta dla niego. Jest z zupełnie innej gliny ulepiona, reprezentuje zupełnie inny świat wartości. Ponadto ma cały szereg istot­nych wad, widocznych gołym (lecz nie zakochanym) okiem".

Wiele trudu matka i siostry włożyły w ostrzeganie, przeko­nywanie, otwieranie oczu. Nic nie pomogło. Wreszcie postawił na swoim, doprowadził do ślubu. Od tego momentu postawa matki i sióstr zmieniła się radykalnie. Robiły wiele, by być dobrą teściową i szwagierkami. Rzeczywiście, cała ich aktyw­ność skierowana została na to, by wspierać zawarte małżeń­stwo. Siostry zaprzyjaźniły się, na ile to było możliwe, z naprawdę trudną szwagierką. Teściowa była dla niej do rany przyłóż. A jednak małżeństwo kulało, przeżywało kryzysy prak­tycznie od samego początku. I oto w pierwszym roku po ślubie rozgrywa się symboliczna scena. Zbliżają się święta Bożego Narodzenia. Wokół wyczuwa się już świąteczny klimat, niemal zapach świąt. A w domu piekło… Wreszcie mąż nie wytrzymał. W późne zimowe popołudnie, zimne, ciemne, ponure i słotne, po kolejnej awanturze uciekł od żony, trzaskając za sobą drzwia­mi. Poszedł do mamusi, mieszkającej niedaleko, na parterze. Zastukał w okno. Powiedział mamie, że już dłużej nie może wytrzymać, że odszedł od żony. Mama nie wpuściła go do domu. Zamknęła drzwi i odesłała go do żony: „Tam jest twoje miejsce. Ty musisz być odpowiedzialny za losy swej rodziny…". Nie było wyjścia, pokręciwszy się trochę po ulicach, wrócił do domu, do żony. Wspólnie spędzili święta. Minęło wiele lat, wychowali swe, dziś już dorosłe dzieci i mimo że ciągle są trudności, ich małżeństwo trwa.. Uratowała je mądra matka-teściowa. Rzecz jasna, w tamten zimowy wieczór matka najchętniej przygarnę­łaby syna do swego serca i utuliła jego ból. Może miałaby nawet ochotę powiedzieć: „A nie mówiłam? To rzeczywiście okropna kobieta, a ty jesteś taki biedny. Dobrze, że wróciłeś, teraz już będzie dobrze". A jednak, z pewnością wbrew miotającym nią uczuciom, powiedziała krótko, oschle i stanowczo: „Wracaj do żony. Tam jest twoje miejsce". Miłość wymaga czasem realiza­cji trudnego dobra, nawet wbrew uczuciom.

Tu wydawać by się mogło, że sytuacja jest bezpieczna. Nie ma konfliktu dwóch różnych gospodyń. A jednak są problemy innej natury. Zięć przyjęty jest przez teściów zwykle na zasa­dzie kolejnego dziecka. Dziś tolerancyjni teściowie przyjmują nawet dość dziwacznych zięciów, pewnie myśląc: „Mógłby być gorszy". Otwierają więc dom i ramiona ze słowami: „Witaj, je­steś kolejnym dzieckiem w naszym domu!". W zasadzie to pięk­ne, tyle że on nie chce być dzieckiem, lecz panem, głową domu. Jeżeli pragnienie bycia panem domu zacznie realizować w do­mu teściów, na ich terenie, awantury zaczną się od samego początku. I prawdę mówiąc, to nie zięć będzie miał rację.

Jednak wielu wchodzi w rolę kolejnego dziecka. Jest to dość wygodne. Mama doleje trochę więcej wody do rosołu, kupi trochę więcej pieczywa, tata jak dawniej zajmie się sprawami domu, np. remontami i opłatami bieżącymi oraz koniecznymi inwestycjami. Słowem, żyć i nie umierać – z punktu widzenia egoistycznej wygody. Leniwy i nieambitny zięć zwłaszcza może być z tej sytuacji bardzo zadowolony. Przez jakiś czas wydaje się, że wszystko jest w porządku. Aż tu nagle (czasem bez wcześniejszego ostrzeżenia) zięć wybucha: „Ja tu dłużej nie będę mieszkał". Żona pyta: „Dlaczego?". „Jak to, dlaczego? Przecież to jest nie do wytrzymania! Tu się nie da mieszkać!". O co poszło? Zięć czasem sam do końca nie rozumie. Przyjrzyj­my się jego sytuacji uważnie. Oto dorosły mężczyzna, mający swoje przyzwyczajenia i nawyki, wchodzi do obcego domu, w którym wszystko jest od dawna ustalone i funkcjonuje we­dług ściśle określonych, obcych jemu zasad, zasad, które są dla domowników oczywistością nie wymagającą nawet wyja­śniania dlaczego. W tym domu odstawia się brudne naczynia do prawej komory zlewu. Buty stawia się na lewo od wejścia, a płaszcze wiesza się na prawo (jego wieszak jest piąty od drzwi). Ręcznik po wytarciu wiesza się oczywiście na drążku w łazience (żeby wysechł). Odpoczywa się tak a tak. Ogląda się to i tamto, porządki robi się wtedy i wtedy itd… Wszystko to jest dla zięcia nowe i – nazwijmy po imieniu – obce. Czuje się jak w za cia­snym ubraniu. Co gorsza, żona zupełnie go nie rozumie, a co za tym idzie – nie podziela jego trudu przystosowania, bólu i nierzadko rozdrażnienia. Gdyby zapytany, dlaczego tak się czuje, powiedział, że dlatego, bo np. musi zostawiać buty na lewo od wejścia, żona zapewne byłaby zdziwiona, bo przecież buty tam się stawia. Robiła to od dziecka. Co gorsza, mogłaby posądzić męża o wyolbrzymianie, a nawet wyszukiwanie pro­blemów, o czepianie się bez powodu…

Wróćmy na chwilę do problemu własnego pokoju. Gdyby zięć mógł wspólnie z żoną według własnych zasad urządzić przynajmniej swój, do końca oddany im przez teściów pokój, o ileż łatwiej zniósłby sztywne reguły obowiązujące w zewnętrz­nej, wspólnej części mieszkania. Miałby coś swojego, urządzo­nego po swojemu, zdecydowanie bardziej mógłby czuć się u siebie.

Tu rozgrywa się osławiona sytuacja konfliktu dwóch gospo­dyń w domu. Rzeczywiście jest to ważny i delikatny problem. Gdy dojdzie do rywalizacji, walka jest nierówna. Warto zauwa­żyć, że pozycje, na których stoją obie kobiety, są diametralnie różne. Teściowa – doświadczony zawodowiec z dwudziestokil­kuletnią co najmniej praktyką. Synowa – amator dopiero racz­kujący w nowej roli. Teściowa przez długie lata wyćwiczyła i przyzwyczaiła żołądek syna do swego sposobu przyrządzania jedzenia. Taka kuchnia jemu najbardziej odpowiada. Synowa jest nowicjuszką w tej branży. I wreszcie „mecz" teściowa-synowa odbywa się na „boisku" teściowej. Tak więc w przypadku rywalizacji szanse są nierówne i właściwie jest to „mecz do jednej bramki". Tym bardziej że arbitrem jest syn i mąż, który swoim zdaniem całkowicie bezstronnie, nie zdając sobie spra­wy z uwarunkowań, wskazuje na matkę jako zwyciężczynię w tej rywalizacji.

Dużo lepszą sytuacją jest, gdy synowa, uznając zawodow­stwo teściowej, zaciąga się jako adept do jej szkoły mistrzostwa kulinarnego i szerzej, gospodarstwa domowego. Takie podej­ście może doprowadzić do zaprzyjaźnienia się tych dwóch kobiet, nie rywalizujących ze sobą, a wspierających się w dzie­le dogodzenia ukochanemu przez obydwie mężczyźnie.

Jednak nawet przy dobrej komitywie synowa-teściowa, go­spodarowanie w „cudzym" domu niesie zawsze ze sobą zagro­żenia. W kuchni wszystko od wielu lat ma swoje miejsce, wszystko jest szczegółowo ustalone. Każda czynność, każde działanie ma swój ściśle ustalony tryb, dyktowany długolet­nim przyzwyczajeniem. Rzeczą fizycznie niemożliwą jest, by synowa funkcjonowała według tych samych schematów i ste­reotypów. Przykładowo, wiadomo, że mleko gotuje się w nie­bieskim garnku na prawym przednim gazie, a ziemniaki w czerwonym na lewym tylnym. Gdy synowa wstawi mleko w czerwonym garnku i do tego na niewłaściwym gazie, w oce­nie teściowej robi wszystko źle. Nawet tak podstawowych rze­czy nie umie! Wystarczy krótki komentarz, a czasem nawet jedno spojrzenie, by w powietrzu zawisła awantura.

Weźmy np. banalną czynność nakrywania do stołu. Załóż­my, że w domu teściowej małą łyżeczkę kładzie się nad tale­rzem, a synowa od dziecka układają obok talerza. Nakrywając do stołu, synowa położy ją oczywiście obok talerza, bo tak u niej w domu było. Teściowa delikatnie, lecz stanowczo zwraca uwagę: „Kochanie, przecież łyżeczkę kładzie się nad talerzem". „Dobrze, mamusiu" – odpowie nie szukająca zwady synowa. W końcu, co jej szkodzi. Nie będzie robić problemów z takich drobiazgów. Jednak nakrywając ponownie do stołu, położy automatycznie łyżeczkę tak jak zawsze – obok talerza. Teścio­wa widząc to, może pomyśleć, a nawet skomentować: „Niby taka słodziutka, a ewidentnie robi na złość".

Kuchnia i gospodarstwo domowe, w którym spotykają się odmienne przyzwyczajenia, stwarza nieprzebrane pole do nie­porozumień, pretensji i konfliktów. W przypadku sporów w za­sadzie powinna ustępować synowa. Po pierwsze, teściowa jest u siebie, po drugie, teściowa ma bardziej utrwalone przyzwy­czajenia, jest starsza i po prostu jest jej trudniej ustąpić.

Bardzo ważną pozytywną rolę w przypadku konfliktu syno- wa-teściowa może odegrać syn i mąż w jednej osobie. Wyobraź­my sobie, że synowa rzeczywiście popełniła jakieś ewidentne głupstwo – zachowała się niewłaściwie. Dochodzi do zwarcia z teściową. Wchodzi na to syn. Powinien stanąć po stronie najważniejszej od dnia ślubu kobiety swego życia – żony. Na­wet w sytuacji jednoznacznej i beznadziejnej. Stanąć przy żonie, objąć ją ramieniem i powiedzieć: „Wiesz, mamo, może głupio wyszło, ale ona naprawdę źle nie chciała". Oczywiście potem może na osobności z żoną uczciwie porozmawiać i wyjaśnić niestosowność jej postępku, lecz wobec matki powinien de­monstrować nierozerwalną jedność małżeństwa. Niejedna mama często nieświadomie chciałaby „odbić" synka żonie i mi­mochodem wyszukuje w niej wad, usprawiedliwiając tym swo­je działania przeciwko niej. Lecz oto w sytuacji beznadziejnej jej synek opowiada się po stronie żony, w pewnym sensie prze­ciwko matce! Już się go nie da „odbić". Pozostaje jedno: aby synka definitywnie nie stracić, trzeba zaakceptować w pełni synową, z którą syn tak nierozerwalnie jest związany. Zaczyna się więc etap wyszukiwania u synowej zalet, które ułatwiłyby pełną akceptację. I tak jak szukając wad, zawsze się jakieś znajdzie, to szukając zalet, też się wiele dobrego dostrzeże. Gdy teściowa jest na etapie szukania dobra w synowej, można zacząć spokojnie patrzeć w przyszłość z nadzieją, że będzie coraz lepiej.

Wiele mamuś nieraz w najlepszej wierze, z zamiarem pomo­cy młodym chciałoby np. posprzątać ich pokój, „bo oni przecież mają tak mało czasu".

Pewnego razu do poradni przyszła elegancka, czterdziesto- kilkuletnia pani, z zawodu pedagog, poskarżyć się na synową. Dochodziło do strasznych awantur, które „wszczynała synowa bez żadnego powodu". I co się okazało? Po ożenku jedynego syna, którego od małego dziecka rzeczona pani po rozwodzie i odejściu męża wychowywała samotnie, młodzi zamieszkali w sporym mieszkaniu mamusi. Dostali swój pokój. Oboje co dzień wychodzili do pracy, a mamusia, będąca na urlopie zdrowotnym, pozostawała w domu. Miała czas. Wchodziła do pokoju młodych, słała łóżko, niejednokrotnie zbierała poroz­rzucaną bieliznę do prania, odkurzała, ustawiała drobiazgi. Niewdzięczna synowa najpierw dość spokojnie, a potem coraz agresywniej zwracała uwagę teściowej, by nie wchodziła do ich pokoju. Teściowa czuła się obrażona. Po pierwsze, to przecież jej dom i żadna smarkula nie ma prawa jej niczego zabraniać. Po drugie, przecież matka poświęcała się dla dobra młodych, sprzątając ich rzeczy z troski o nich i wyrozumiałości dla ich braku czasu. Teściowa czuła się naprawdę skrzywdzona przez niewdzięczną synową. Niestety, synek przyzwyczajony do peł­nej obsługi przez mamusię nie stanął w obronie żony, przeciw­nie, przyznawał w sporze rację matce. Małżeństwo młodych wisiało na włosku. Pamiętam zdziwienie i oburzenie kobiety, gdy bardzo delikatnie zasugerowałem jej, by wspaniałomyśl­nie oddała do końca pokój młodym i zaprzestała robienia im porządków. Mimo długiej rozmowy kobieta niczego nie przyję­ła do wiadomości. W końcu ona ma pedagogiczne wykształce­nie i jest matką, więc wie najlepiej, czego potrzeba do szczęścia jej synowi. Kobieta wyszła z poradni i więcej nie wróciła. Nie znam dalszych losów małżeństwa jej syna, lecz jestem pełen najczarniejszych obaw i domysłów.

Klucz do pokoju młodych

Najlepszym rozwiązaniem byłoby wstawienie dodatkowego zamka do pokoju ofiarowanego młodym, po to, by mogli czuć się w pokoju tak naprawdę u siebie. Również po to, by mogli zostawić swój bałagan, nie bojąc się, że ktoś będzie go za nich sprzątał. Tak, lecz w jaki sposób taki pomysł bezkolizyjnie przeprowadzić? Łatwo sobie wyobrazić, jak mogą poczuć się dotknięci rodzice, gdy młodzi wprost zażądają zgody na wsta­wienie zamka z kluczem do ich pokoju albo jeszcze gorzej – załatwią to, nie pytając nikogo o zdanie. Lekko przewrażliwie­ni rodzice mogliby to odczytać jako lęk młodych o to, że zo­staną przez rodziców okradzeni, a już na pewno, że młodzi demonstracyjnie odcinają się od nich i nie chcą mieć z nimi nic wspólnego. Sprawa jest delikatna. Czasem podpowiadam młodym rozwiązanie moim zdaniem najlepsze. Trzeba w zgrab­ny sposób doprowadzić do sytuacji, że to rodzice sami wpadają na pomysł, by urządzić uroczystość wręczenia młodym klucza do ich pokoju. Skoro nie mogą dostać klucza do własnego mieszkania, niech mają chociaż klucz do własnego – tak do końca i naprawdę – pokoju. Jak to przeprowadzić? To już zo­stawiam pomysłowości młodych.

Nawet w bardzo trudnych warunkach mieszkaniowych trud­no dopuścić myśl, żeby w pokoju młodych mieszkał jeszcze ktoś z domowników, np. brat, siostra czy dziadek. Znana mi jest opowieść o tym, że młodzi dostali do dyspozycji ogromny (w starym budownictwie) pokój z… dziadkiem. Dziadek, staru­szek miał swój kącik za wielką szafą i praktycznie z niego nie wychodził. W nocy spał kamiennym snem, tyle że chrapał. Żonie po każdym chrapnięciu wydawało się, że dziadek właśnie się obudził i za chwilę wyjdzie zza szafy. Mąż sprawę bagatelizował i nawet trochę wyśmiewał przewrażliwioną żonę. Sytuacja ta trwała siedem lat. Co z tego, że w tym czasie dziadek nigdy w nocy nie wyszedł zza szafy, skoro żona panicznie się tego bała. Współżycie małżeńskie od początku układało się źle, a na­rastające przez siedem lat lęki, blokady i nerwice spowodowa­ły, że stali się małżeństwem niezdolnym do współżycia i tym samym niepłodnym. Zamieszkanie po latach oddzielnie w ich wypadku już nie naprawiło sytuacji.

Odwiedziny rodziców w pokoju młodych

Choć może to dla niektórych zabrzmieć śmiesznie, uważam, że odwiedziny rodziców w pokoju młodych powinny być zapo­wiedzianą wcześniej wizytą. W każdym razie wpadanie do pokoju bez ostrzeżenia może być źródłem – jak pokazuje życie – nawet bardzo poważnych konfliktów. I nie chodzi tu tylko o sytuacje intymne, ale o ogólne poczucie bezpieczeństwa. Je­steśmy u siebie i nikt nieproszony nam nie wtargnie. Dla wyjaśnienia, za sytuację intymną uważam nie tylko kojarzące się powszechnie z tym określeniem wyrażanie miłości małżeń­skiej przez współżycie płciowe. Intymnością małżeńską jest wszystko to, czego nie powinni oglądać inni ludzie. W pew­nym sensie kłótnia również do takich sytuacji należy. Zauważ­my, że nie mając pewności, czy nikt za chwilę nie wejdzie do pokoju, młoda żona nie może się nawet spokojnie wypłakać. Bo oto wejdzie mama i pewnie pomyśli, że mąż ją bije, a już co najmniej znęca się nad nią psychicznie. A przecież jej popła­kiwanie może być z zupełnie innego powodu, nawet całkowi­cie niezależnego od męża.

Są jednak sytuacje, wcale zresztą nierzadkie, gdy zamiesz­kanie z teściami jest po prostu życiową koniecznością, rzeczy­wiście dyktowaną trudną sytuacją materialną. Należy wówczas zadbać o to, by zminimalizować możliwe negatywne skutki, a wydobyć elementy pozytywne. Jestem przekonany, że mini­mum intymności i poczucia odrębności może być zagwaran­towane tylko wtedy, gdy młodzi otrzymają na wyłączne użytkowanie odrębny, nieprzechodni pokój. Oby teściowie byli tak wspaniałomyślni, że oddając pokój, oddadzą go do końca. Czasem jest tak, że pozostawiają w nim część swoich rzeczy codziennego użytku, np. pościel czy ubrania w szafie. To z ko­lei pociąga za sobą wchodzenie po nie bez ostrzeżenia, co ewidentnie narusza intymność młodych. Bywa, że rodzice przyzwyczajeni do wystroju i umeblowania pokoju nie pozwa­lają niczego w jego aranżacji zmienić. Tu zawsze wisiał portret przodka, ściany zawsze były np. żółte, pomalowane wałkiem w niebieskie różyczki itp. I tak musi zostać! Czasem rozmawia­jąc z młodymi skarżącymi się na taką właśnie postawę rodzi­ców, nie do końca żartem namawiam ich do przeprowadzenia drobnej prowokacji. Ot, np. po zapytaniu rodziców, czy ten pokój jest naprawdę do końca ich, namawiam, by pomalować sufit na pomarańczowo czy fioletowo, a portret przodka wystawić poza pokój. Wyczyn taki oczywiście sprowokuje rozmowę ze zszoko­wanymi rodzicami i być może stanie się szansą na choćby częściowe zdystansowanie się rodziców do wariackich pomy­słów młodych. A to w oczywisty sposób poszerzy autonomię małżeństwa w mieszkaniu rodziców-teściów. Rzecz jasna „pro­wokację" należy zaplanować bardzo ostrożnie i rozważnie, ro­zeznawszy uprzednio, jaka jest szansa na pozytywny efekt końcowy. Tylko wówczas, gdy młodzi poczują, że są faktycznie suwerennymi właścicielami pokoju, mogą czerpać nieobliczal­ne korzyści z bycia „na swoim".

Sytuacja zakładania własnej rodziny jest cudowną szansą na przekroczenie samego siebie, na rozwój osobowy. Bo oto wszystko, co tworzymy, jest i będzie nasze. Robimy to dla sie­bie, dla przyszłych dzieci. Niestety, choć ten entuzjazm zwykle narasta, gdy młodzi są na swoim (choćby to był wynajęty jeden pokój na poddaszu), to nierzadko przygasa, gdy są u teściów na garnuszku. Często, zwłaszcza młodemu mężowi, trudno jest wyrzucić bez żadnego materialnie namacalnego pożytku pie­niądze na wynajęcie mieszkania czy choćby pokoju. Łatwo mu jako mężczyźnie przeliczyć, ile można by rzeczy kupić albo nawet ile odłożyć na zakup własnego mieszkania. Logicznie się zgadza, jest jednak pewne „ale". Pieniądze wyrzucone z punktu widzenia materialnego są niezwykle ważną inwe­stycją w budowanie więzi, jedności, wyłączności i, co zupełnie oczywiste, odrębności własnego małżeństwa i rodziny. I tak jak można własne mieszkanie kupić czy nawet zbudować dom w różnych momentach życiowych, również po wielu latach, tak budowa zrębów małżeństwa ma swój jednoznacznie określo­ny, najlepszy czas. Jest to bardzo ważny czas bezpośrednio po ślubie. Tak więc pieniądze „wyrzucone" na wynajęcie własne­go kąta są w gruncie rzeczy bardzo mądrą, by nie powiedzieć – najwspanialszą inwestycją w budowanie zaczynającego się właśnie małżeństwa.

Rzecz jasna, sytuacja taka jest niezwykle niebezpieczna, rodzi bowiem pokusę wygodnictwa i wożenia się na teściach. Bez wątpliwości powoduje to degradację osobowości młodych, którzy przecież powinni się stać dojrzałymi osobami. Ot, choć­by aby być pięknym przykładem dla swych dzieci. Tak łatwo jest pozwolić mamusi pomóc, skoro sama tego chce. A przecież nielogiczne byłoby, żeby na cztery osoby (załóżmy, że są tylko teściowie i młodzi) codziennie gotować dwie zupy i ziemniaki w dwóch garnkach. Podobnie z praniem – po co pralkę nasta­wiać dwa razy, skoro zmieści się wszystko naraz? Powyższe wywody są rzeczywiście logiczne, lecz lepiej byłoby, żeby obiad gotowały dwie gospodynie na przemian lub wspólnie, jeśli ze względów – ogólnie mówiąc – emocjonalnych jest to w ogóle możliwe. Podobnie z zakupami, praniem, sprzątaniem i wszelkim załatwianiem. Oczywiście podział zadań nie musi być sztywny, polegający na równym dzieleniu wszystkich obo­wiązków na dwie identyczne części. Rzecz w tym, by w ogóle został dokonany i by młodzi wzięli na siebie istotną część prac domowych. Branie na siebie przez młodych części obo­wiązków nie tylko uchroni ich przed rozleniwiającym wygod­nictwem, lecz zapewni rozwój poprzez trud wypełniania podjętych zobowiązań.